Önemli olan bir şeyi nasıl değil, neden bildiğin. Yani “anlamak” denen o gizemli hadisenin gerçekleşmesi için elzem olan, bilmenin biçiminden çok, ortadaki bilginin gerekçesini anlamaktır. O nedenin gücü, anlamanın da sınırlarını belirleyecektir.
Bilme nedeni anlaşılmamış bir bilginin çocuklar için ne denli eziyet olduğunu sırf gözlerine bakarak görebilirsiniz. Onlar için bilgi, ancak nedeni kadar kıymetli ve ancak nedeninin açıklığı kadar anlaşılabilirdir. Yaşamsal işlevi ya da mantığı belirlenmemiş bilgi, doğal olarak, çocuk zihni için gereksiz bir efordur sadece.
Günümüzde yeni öğretim modelleri bir yığın yenilik öneriyor ama sistemdeki asıl ihtiyaç, bilginin çocuklara lokal anesteziyle ağrısız olarak enjekte edilmesi değil, anlamanın en saf, en organik haliyle çocuklar tarafından talep edilir hale getirilmesi ve mutlaka bir yol bulunup bilginin nedeni bağlamında, derin anlamanın ne denli kolay olduğunun onlara hissettirilmesidir. En basit formülün dahi dünyayla ilgili ne çok şey söyleyebileceği, hatta formül ya da teori denen şeylerin sırf bir düşünce yöntemi olarak bile ne denli ilginç olabileceği konusunda onları ikna etmek gerekir.
Bunun için ise güncel sistemde doğru bilgi seçkisinin yapılmasına ihtiyaç var. Ancak güncel sistemin en büyük eksikliklerinden biri seçkiyle ilgili tatmin edici ilkelerinin olmayışı. Oysa eğitimde öyle ya da böyle bir sisteme ihtiyaç duyulmasının en temel nedeni, ilkelere dayalı bilgi seçkisinin, daha doğrusu “bilgi önceliği seçkisinin” bilinç oluşturma üzerindeki muazzam etkisi. Konu ister fen bilimleri ister beşeri bilimler olsun, bir ülkede kalıcı ve işlevsel bilimin sürekliliği için en değerli pedagojik araç bu önceliktir ve birçok eğitim sistemi, bilinçli ya da bilinçsiz, tam da burada hata yapar. Eğitim sistemlerine karşı oluşan yaygın nefretin nedeni de büyük ölçüde budur aslında.
Çocukların sorunları da çözümleri de kendi başlarına içsel bir güdüyle keşfettikleri, bunu da sırf eğlence olsun diye yaptıkları sistemde dahi arkada bir mühendisin bilgi inşa önceliklerini titizlikle belirlemesi, belirlemeden de öte yönlendirmesi gerekir. Bunu da bir bilgi tedarikçisi tavrıyla değil, öncelik ve seçki yönlendiricisi tavrıyla yapması, en önemlisi de bunu yaparken tüm odağını bilginin kendisinden ziyade nedeninde tutması gerekir. Çünkü en başta da dediğimiz gibi çocuklar için önemli olan bilginin kendisinden çok varlık nedenidir. Bilginin ne olduğu, nasıl oluştuğu gibi sorularsa sadece yetişkinler için merak konusudur.
Eğer bu yazı ilginizi çektiyse sıradaki yazımız sizin için geliyor: Fırsat Savsatası