Yapılan araştırmalar gösteriyor ki beyin her bir uyarıcı ve girdi ile yaşam boyunca şekillenir. Egzersiz sırasında bedende yaşanan ölçümlenebilir (kan dolaşımının artışı, salgılanan hormon seviyeleri, … gibi) değişikliklerin yanı sıra bilinçaltı düzeyde de birçok değişiklik yaşanır. Ayrıca nörobiyolojik düzeyde de egzersiz esnasında yeni nöronların (sinir hücrelerinin) oluştuğu gözlemlenmiştir. Egzersiz rutinleri, beyindeki sinir ağlarının büyümesini ve gelişmesini destekler. Şimdi egzersiz yaparken beyinde yaşananları sırayla inceleyelim.
Moleküler ve Hücresel Değişiklikler
Egzersiz yapmak moleküler ve hücresel değişiklikleri destekler. Nörotrofik (Büyüme) faktörlerine aracılık eden anahtar mekanizmalar şunlardır:
- Beyin kaynaklı nörotrofik faktörler: Bunlar nöronların büyümesini destekleyen proteinlerdir. Öğrenme süreci, hafızanın güçlenmesi, zihinsel sağlığın sürdürülebilirliği için doğal destekler arasındadır.
- İnsülin benzeri büyüme faktörleri: Öğrenme süreçlerinde, beyin kaynaklı nörotrofik faktörlerle birlikte çalışan proteinlerdir. Beyne glikoz taşımak için de insülin ile birlikte çalışırlar.
- Vasküler endotelyal büyüme faktörleri: Beyindeki kan damarlarının oluşumlarını uyaran proteinlerdir. Yeni hücrelerin, yeni kan damarlarına duydukları ihtiyacı karşılarlar.
Nörotransmitterler
Nörotransmitterler bedenin kimyasal habercileri olarak tanımlanırlar. Bu moleküller olmadığı zaman, hücreler arası mesajlar taşınmaz.
- Serotonin: Biliş seviyesini, öğrenme sürecini ve hafızayı geliştiren, ruh hâlini şekillendiren moleküllerdir.
- Dopamin: İnsan bedenini ve ruhunu yeni deneyimler yaşamaya teşvik eden motivasyon molekülleridir.
- Norepinefrin: Kalp atış hızının artırılmasına yarayan ve kanın kalpten pompalanmasını sağlayan moleküllerdir.
Egzersiz yaptığımız zaman, vücudumuzda tüm bunlar serbest kalır. Bu şekilde ruh hâlimiz düzenlenir, dikkatimiz ve odağımız güçlenir, öğrenme sürecimiz gelişir.
Beynimizin Adaptasyonu
Egzersiz sırasında incelendiğinde insan beyninin morfolojisini (form ve yapısını), bağlanabilirliğini etkileyen bazı fonksiyonel ve yapısal değişikliklere rastlanır. Bu değişiklikler özellikle beynin şu iki bölümünde görülür:
- Prefrontal korteks: Frontal lob bölgesinde bulunan bu alan, kişiliğimizi ifade eder ve karar alma mekanizması ve karmaşık planlar yapabilmemizi destekler.
- Hippokampus: Temporal lob bölgesinde bulunan bu alan, yeni deneyimlerin ve anıların depolandığı yerdir.
Egzersiz yaparken beyinde bulunan bu iki alanın hacmi artar, boyutları genişler ve beynin diğer bölümleri ile bağlantıları güçlenir. Bu şekilde stres ve zorlu duygularla baş etme kapasitemiz de artar. Bu iki alanın iyi çalışması, günlük yaşamın getirdiği stres ile baş etme gücümüzü yükseltir. Egzersiz sırasında ayrıca bu iki alana daha fazla oksijen gider ve ihtiyacımız olmayan atıkların uzaklaştırılması sağlanır.
Sosyal ve Duygusal Değişiklikler
Egzersiz yaptığımızda uyku rutinlerimizi, stres seviyemizi ve ruh hâlimizi direkt etkileyen sosyal ve duygusal açıdan olumlu değişiklikler yaşarız. Egzersiz yapmak ayrıca hafızamızın güçlenmesine, dikkatimizin artmasına, karar verme mekanizmalarının iyileşmesine ve tüm bilişsel işlevlerin gelişmesine yardımcı olur. Egzersiz, beyni doğrudan etkilerken hipertansiyon ve insülin direnci gibi bilişsel gerilemeye neden olan çevresel risk faktörlerini de azaltır. Yaşanan tüm değişim ve dönüşümlerden egzersiz yapmanın beyni nasıl etkilediği anlaşılabilir.
Düzenli Egzersizin Faydaları
Zihin ve beyin sağlığı için önerilen günlük egzersiz süresi, yaklaşık olarak yarım saattir. Egzersiz yapmanın birçok farklı yolu ve yöntemi bulunur. Bireysel ya da ekip sporları, fitness aktiviteleri ya da günlük basit yürüyüşler beynin ihtiyacı olan egzersiz sürecini karşılar. Egzersiz yapmak mutlaka yüksek efor sarf etmek değildir. Dans etmek, yürümek, yüzmek, bisiklet sürmek ya da frizbi oynamak da oldukça keyifli egzersiz örneklerindendir. Egzersiz yapmanın beyne faydaları ise şunlardır:
- Ruh hâlini iyileştirir ve stres seviyesini düşürür.
- Odaklanmayı güçlendirdiği için okul ve iş yaşamında ekstra başarı kazandırır.
- Düzenli yapıldığında uyku rutinleri düzene girer. Derin ve kaliteli uyku, yaratıcılığı ve beyin aktivitelerini destekler.
- Hafızayı güçlendirir ve ileri yaşlarda görülen alzheimer gibi beyin rahatsızlıklarını engeller.
- Beyinde salgılanan moleküller nedeniyle bireyler daha mutlu hisseder.
- İkili ilişkilerde çatışmalar azalır.
- Egzersiz uygulamaları ile problem çözme, karar verme mekanizmaları daha iyi çalışır.
Eğer bu yazı ilginizi çektiyse sıradaki yazımız sizin için geliyor: Depresyon Ve Egzersiz İlişkisi