“Kendini bil” ilkesi Antik Yunan felsefesinden dinlere kadar pek çok sistemin en temel ilkelerinde biri. Bizleri en çok ilgilendiren varlık olarak “kendimiz” ilgimizin en temel nesnesi. Hepimiz özellikle şahsımızla ilgili yapılan yorumlara karşı duyarlıyız. Astroloji, el falı ve fizyonomiye (yüz okuma sanatı) duyulan yoğun ilginin kaynağında da kişinin kendine olan ilgisi yatıyor. Peki neden kendimizi bilmek istiyoruz?
Bizler hayatta kalabilmek için “benmerkezci” olmak zorundayız. (Bkz. https://www.acikbeyin.com/benmerkezciyiz-ama-bir-sor-neden/ ) Kendimiz, bu nedenle tüm yönelimlerimizin odak noktası. Bilme, tanıma ve yönelme eylemlerimizin birincil nesnesi konumundayız. Dolayısıyla kendini bilmeyi istemek son derece doğal bir durum, üstelik sağ kalım için de oldukça faydalı.
Ne Demek “Kendini Bilmek”?
Bir şeyin ne olduğunu bilmek ne olmadığını bilmekle mümkün. Tanımak için yaptığımız tanımlar, en temelde sınırları tespit etmek demek. (Arapçada “tanım” ve “sınır” kelimelerinin (had) sesteş olması bu anlamda oldukça manidar.) Bizler kendimizi kendimiz olmayanlar üzerinden tanı(mlı)yoruz, onlar sayesinde biliyoruz. Örneğin ben bir insanım ve bilgisayar ya da yastık değilim. Dış dünyada algıladığım tüm varlıklardan ayrı bir varlığım. Onlarla temas halindeyim ve ilişki içindeyim ama onlar değilim, benim.
Zaman ve mekânda yaşayan varlıklar olarak, zamandan ve mekândan bağımsız değiliz. Bir yerde ve bir zamanda, yaşıyor ve ölüyoruz. Bu nedenle kendimizi bilmek en temelde zaman ve mekân içindeki yerimizi bilmek demek. Zaman konusu oldukça karmaşık olduğu için ben mekân üzerinden gitmekle yetineceğim.
Ancak bir mekânda var olabilen varlıklarız ve içinde yaşadığımız mekân dünya. Dünyayı bilmek, bizim ona ait varlıklar olarak kendi varlığımızı bilmemizin temel koşulu. Eğer beni “ben olmayanlar” (ötekiler) üzerinden biliyorsam kendimi bilmek için dünyayı ve üzerinde bulunan diğer varlıkları bilmem gerekiyor. Doğa bilimleriyle ilgilenmemiz bu yüzden. Benzer şekilde bireyler ve toplumlar olarak diğer birey ve toplumları tanımak için geliştirdiğimiz sosyal bilimlerle de ilgilenme nedenimiz “ötekini” tanımak istememiz. Tüm ötekilere ise aslında kendimizi bilmek için yöneliyoruz.
Kendini Bilmenin Faydası Nedir?
Bir varlık için bulunduğu mekândaki konumunu, oradaki diğer varlıklarla olan ilişkisini, sınırlarını ve yeterliliklerini bilmek, o mekânda hayatta kalabilmek için son derece önemli. İşte bu nedenle sağ kalım için “kendini bilmek” hayatî bir önem taşıyor. Biz insanlar sağ kalımımızı temin edebilmek için “bilimler” ürettik ve söz konusu üretimin itici gücü “kendini bilme” isteği idi.
Velhasıl, hayatta kalabilmek için kendimizi bilmeye ihtiyacımız var.
Not: “Kendini bilmek” konusundaki mistik yorumlarla haftaya devam edeceğiz…
Eğer bu yazı ilginizi çektiyse sıradaki yazımız sizin için geliyor: En Yakınınızda Kim Var?
Kenin bilmeden, hayat amacımı arıyorum diyenlere okumaları için elden ele yayalım bu yazıyı. Kaleminize sağlık diyeceğim, zira bize klavye ile ulaştı. Klavyenize sağlık hocam.