İlk psikoloji laboratuvarının kurulduğu ve psikolojinin deneysel bir perspektiften ele alındığı 1879 senesi, aynı zamanda modern psikolojinin de başlangıcı olarak kabul edilmektedir. O tarihten günümüze kadar da psikoloji alanı, felsefi bir spekülasyonun dışına çıkarılıp bir disiplin haline getirilmiştir. Fakat bunun yapıldığı yıllarda; psikoloji daha çok ruhsal sorunlar, hastalıklar ve ilaçlar üzerinden değerlendirildiği için sağlıklı bireyler ve bu bireylerin yaşam kalitesini kendi potansiyelini açığa çıkararak artırmak gibi konular arka plana atılmıştır. Sonrasında, bu açık fark edilmiş olacak ki 20.yy’ın sonlarına doğru koçluk kavramı kişiyi bulunduğu yerden olmak istediği yere taşımakla ilgili bir misyon edinerek bireysel ve kurumsal hayata giriş yapmıştır. Fakat ilerleyen süreçlerde koç, mentor, danışman, terapist ve psikiyatr gibi çeşitli alanların sınırları belirsizleşmeye başlamıştır. Dahası, bunu suistimal etmeye meyyal kişiler bu belirsizleşmeyi fırsat bilerek mesleki yeterliliği olmadığı alanlara müdahale etmişlerdir. Bu nedenle bu yazıda, kendi mesleki gözlemlerinden yola çıkarak bir koç ne yapar, çalıştığı alanlar nedir ve terapi ile farkı nelerdir gibi konuları ele alacağız.
Koç dediğiniz kişi aslında, International Coaching Federation’dan (ICF) akredite eğitimini almış, süpervizyon eşliğinde çalışmış, uzun ve oldukça meşakkatli bir süreçten geçerek “profesyonel koç” olmaya hak kazanmış kişidir. Koçlar; 21.yy’ın sürekli değişen, karmaşık ve belirsiz gündeminde kendine yer bulma, işe yarar strateji ve hedefler doğrultusunda geleceğini inşa etme, kişinin gelecekte kendini görmek istediği yere içsel ve dışsal hangi kaynaklara başvurarak ulaşabileceği gibi konularla çalışır. Bununla birlikte, konuya değil kişinin kendisine hizmet verdiğinin de farkındadır. Bunları yaparken de yönlendirme, akıl verme, rehberlik etme gibi araçlardan ziyade kişinin içsel mekanizmalarını aktive ederek kendisine yönelttiği soruların ve merakın dönüştürücü etkisinden faydalanır. Böylesine bir süreci yöneten bir koç, elbette ki sistematik ve disiplinli bir eğitinden geçmiş olan koçtur ve sınırlarını çok iyi bilmektedir. Fakat bu çerçeve başkaları tarafından çok iyi bilinmediğinden en çok tepki ruh sağlığının demirbaşı olan terapistlerden gelmektedir. Aslında koçluk dediğiniz şey, burada her ne kadar kurumsal ve bireysel hayattaki dönüştürücü etkisini pek fazla irdeleyemeyecek olsak da ruh-zihin-beden bütünlüğü olan, psikolojik işlevselliğinde inkıta olmayan, Maslow Piramidi’nin diğer basamaklarını tamamlamış ve artık “kendini realize etme” basamağında olan kişilerle çalışır. Yani piramitteki alt basamaklar olan fiziksel ve duygusal ihtiyaçları karşılanmış kişilerle iş birliği yapar. Terapistlerin de Maslow Piramidindeki kendini gerçekleştirme basamağına gelene kadarki kısımlardan yara almış ve kendini iyileştirme konusunda işlevini kaybetmiş kişilerle çalıştığını düşünürsek, bir koç bu kişilerle çalışmadığı gibi bu alanları seansta aktive de etmez. Şimdi ve buradan başlayarak kişinin potansiyelini ve kendinden beklentilerini merkeze alır. Terapinin aksine tedavi etmez. Bir terapist yoğun olarak “geçmiş, neden” ile ilgilenirken bir koç “gelecek, nasıl” ile ilgilenir. Bugün geçmişteki ne beni bu kadar etkiliyor yerine, bugünkü ben geleceğini nasıl inşa edere odaklanır. Zaten koçlar olarak seans esnasında kişinin çok fazla geçmişten bahsettiğini ve bize getirdiği konuyu seans içerisinde çalıştıramadığımızı fark ediyorsak o noktadan sonra yapmamız gereken, koçiye bize getirdiği konu dışında bir terapistle çalışmasını gerektirecek bir sorunu olduğunu düşünüyor mu ve o yönden bir destek almaya ihtiyaç duyuyor mu diye sorup kendisiyle iş birliğini ona göre yürütmek olacaktır. Çünkü terapi süreci bireyin bütünselliğini ve işlevselliğini bozan şeylerin keşfiyken, koçluk kendini bütün hisseden bir bireyin potansiyelini maksimize ederken neler yapabileceğiyle ilgili hedef ve somut adımların keşfiyle ilgili bir süreçtir. Umuyorum ki bir koç ne yapar ve terapi ile farkı nelerdir gibi konular netleşmiştir.
Kaynakça:
Kazazoğlu, O., “Koçluk Sürecine İletişinin Etkisi Üzerine Bir Çalışma”, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2009), s. 9.
Hizmet Pazarlamasına Giren Yeni Ürün: Koçluk, Gazi Kitabevi, 2022
Whitnore, Sir John, Performans için Koçluk, 2017