Değişen Dünyamıza yeniden, taze bir bakış

AçıkBeyin ve 49W işbirliğiyle

Dünya artık bildiğimiz o dünya olmaktan çok uzakta. ABD’nin 90’lardan itibaren sürdürdüğü hegemonya sarsılmakta. Çin ise başta sanayi olmak üzere teknolojik ve askeri anlamda yeni süper güç olma yolunda.

Modernitenin taşıyıcısı Avrupa ise iktisadi ve güvenlik krizlerle boğuşuyor. Afrika ise kaynak ve demografik fırsatlarıyla geleceği şekillendirmek isteyen güçlerin yeni gözdesi. Her ne kadar yepyeni krizler çağımızın ruhunu şekillendiriyor olsa da İsrail ve Filistin arasındaki savaş gibi kadim meseleler hala gündemimizde. Bütün bu yüksek siyasetin yanında demografi, suç, göç ve değişen cinsiyet rolleri gibi alttan alta toplumların var oluşunu şekillendiren büyük dönüşümlerin de bizzat şahidiyiz.

Bütün bunlara rağmen günümüzün siyasetini anlamak için hala eski gözlükler kullanılıyor. Kullanım süresi geçmiş teorilerle tartışılıyor, yeni metodolojilere başvurulmuyor. 49W aracılığıyla dünya siyasetine ve küresel gelişmelere yepyeni bir perspektif getirmiş olan Mehmet Yaşar Altundağ, Ömer Gemalmaz ve Abdulvahit Gezer bu derste 21. yüzyılı, 21. yüzyılın paradigmasıyla anlatıyor. Değişen dünyaya metodik, veri merkezli ve analitik bir siyaset-okuryazarlığı perspektifinden bakmak için doğru adrestesiniz.

21. Yüzyıl’a Başlarken: Uzun 20. Yüzyıl ve Kısa Süren Milenyum Coşkusu  – (Mehmet Yaşar Altundağ, Ömer Gemalmaz ve Abdulvahit Gezer) 

20. yüzyıl, insanlığın gördüğü en büyük savaşlara sahne oldu. İnsanoğlu; kendisinin içindeki devasa yıkım iç güdüsünün şimdiye kadar inşa ettiği en karmaşık yapılardan biri olan devlet ve son teknolojik gelişmelerle birleşmesinin karanlığına şahitlik etti. Bu yıkımı, uzun bir Soğuk Savaş ve uluslararası ilişkilerde denge arayışı takipledi. İdeolojik hegemonya için dünyanın farklı yerlerinde küçük küçük savaşlar devam ederken devler nükleer caydırıcılığın etkisiyle birbirlerine dokunmaz oldular.

Soğuk Savaş’ın sonu ve internetin yaygınlaşmasıyla, 21. yüzyıla dair büyük umutlar yeşerdi. Ne de olsa insanlığın yepyeni bir bin yıla girişine her kuşak şahitlik etmiyordu. Entelektüeller; demokrasinin genişleyeceğini, serbest piyasa ekonomisinin kazandığını, liberal değerlerin kazandığını coşkuyla duyurdu. Fakat tarih, çok geçmeden onları haksız çıkardı. 11 Eylül saldırıları ve Irak işgali, bu iyimser havayı kısa sürede gölgeledi ve milenyum coşkusu yerini küresel belirsizliğe bıraktı. Bu açılış dersinde 21. yüzyıla doğru döşenen taşları konuşacağız.

Yeni Yüzyılın Lideri Kim Olacak? Çin ve ABD Arasında Hegemonya Savaşı (Ömer Gemalmaz)

Dünya, 21. yüzyılın en büyük güç rekabetine sahne oluyor: ABD’nin küresel liderliğine meydan okuyan yükselen bir Çin. Bu derste, ABD ve Çin arasındaki hegemonya mücadelesini hem jeopolitik hem de politik ekonomi perspektiflerinden ele alacağız. Güç dengesi nasıl değişiyor? Ticaret ve askeri rekabet bu mücadelede nasıl bir rol oynuyor? Tayvan ve Güney Çin Denizi gibi olası çatışma noktaları, küresel dengeleri nasıl etkileyebilir? ABD’nin ittifak stratejileri ve Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi gibi projeleri üzerinden, uluslararası sistemin geleceğini tartışacağız.

Teknolojinin Büyük Bilek Güreşi: Çin ve ABD Arasında Teknoloji Rekabeti (Mehmet Yaşar Altundağ)

ABD’nin 46. Başkanı Donald Trump’ın ikinci sefer göreve başladığı gün olan 20 Ocak 2025 tarihinde, dünyanın bir diğer ucunda da kayda değer bir olay yaşandı. DeepSeek isimli, o ana dek ismini pek fazla kişinin bilmediği bir firma, OpenAI gibi şirketlerin bütçesinin çok altında fakat onların çıkardığı yapay zeka modellerinin başarısına yakın yepyeni bir dil modelini açık kaynak kodlarıyla yayınladı. DeepSeek’in başarısının etkisi muazzam oldu. ABD borsası 1 trilyon dolara yakın değer kaybetti. ABD, Çin’e uyguladığı yaptırımlara rağmen Çin’in hala son teknoloji üretiminde ciddi ve kendisine rakip olabilir bir ülke olduğunu fark etti.

Teknoloji, Ian Brammer’in da dediği gibi yeni yüzyılın süper gücü. Bu süper gücü arkasına almak için iki ülke yarışıyor. Bir tarafta Çin, diğer tarafta ABD. Bu derste Çin ve ABD’nin son dönemdeki teknoloji rekabetine odaklanacağız. Verilerle son durumu tahlil ettikten sonra ABD’de Silikon Vadisi, Çin’de ise Shenzen odaklı teknoloji büyümesinin hikayesini tartışacağız. Devlet ve özel sektör bu teknoloji yarışının neresinde? Ayrıca yeni teknolojilerle her biri önemli bir başlık olan enerji, siyaset ve ideolojinin kesişim alanlarını tartışacağız. Tekno-biraderlerin çağında mıyız? Çin, sonunda kendi teknoloji devleriyle barışıyor mu?

100 Yıldır Çözülemeyen Sorun: Filistin İsrail Krizi (Abdulvahit Gezer)

Dünyanın gözünü çevirdiği en önemli aktif çatışma bölgelerinden biri Filistin. 7 Ekim 2023 sonrasında yaşanan çatışmalar dünyada ahlaki ve siyasi birçok tartışmayı tetiklemesinin yanında küresel ticaretin rotalarını da değiştiren ekonomik değişimler yarattı. Dünya siyasetinde Ortadoğu’nun ağırlığının azaldığı bir dönemde Filistin sorunu gündemde kalmaya devam ediyor.

Bu derste Arap – İsrail çatışmasının kökenlerini 19. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak İngiliz mandası, İsrail devletinin kuruluşu, Arap devletleri ve İsrail arasındaki savaşlar, uluslararası toplumun barış girişimleri gibi tarihsel arka planlar üzerinden ele alacağız. Filistin ve İsrail toplumlarının bugünkü yapılarını ekonomik ve kültürel dönüşümlere odaklanarak tartışacağız. Filistin – İsrail krizinin geleceği için muhtemel senaryolar ve bu senaryoların sonuçlarını anlamaya çalışacağız.

Avrupa Savaşa Hazırlanıyor: Rusya-Avrupa Mücadelesi (Ömer Gemalmaz)

Rusya-Ukrayna savaşı, Avrupa’nın güvenlik politikalarını kökten değiştirdi. Bu derste, savaşın Avrupa’daki stratejik sonuçlarını ve kıtanın Rusya’ya karşı nasıl bir pozisyon aldığına odaklanacağız. NATO’nun genişlemesi, AB’nin ortak savunma projeleri, enerji bağımsızlığı çabaları ve Doğu Avrupa’daki güvenlik dengeleri gibi konular üzerinden Avrupa’nın yeniden silahlanma sürecini analiz edeceğiz. Aynı zamanda, Rusya’nın stratejik hamleleri, Çin ve diğer aktörlerle ilişkileri, enerji politikaları ve askeri kapasiteleri çerçevesinde Avrupa-Rusya mücadelesinin geleceğini tartışacağız.

Pastadan Pay Kapma Savaşı: Afrika’da Yeni Hegemon Kim Olacak? (Abdulvahit Gezer)

Sömürgecilik karşıtı hareketlerin güç kazanmasıyla birlikte 20. yüzyılın ikinci yarısı Afrika ülkelerinin bağımsızlık süreçlerine şahitlik etmişti. 21. yüzyıla gelindiğinde Afrika ülkelerinin siyasi bağımsızlıklarını sürdürmelerini sağlayacak bir ekonomik bağımsızlığa erişememesi kıtadaki ulus devletlerin darbeler ve dış müdahaleler arasında gidip gelen bir krizler zincirine sarmalanmasına sebep oldu. Tüm bu darbe ve dış müdahalelerin arkasındaysa kıtanın yeraltı zenginliklerine erişmek ve kıtayı bir pazar olarak kullanmak arzusu yatıyordu.

Bu derste seçili örnekler üzerinden Afrika’daki yabancı güçlerin 21. yüzyıldaki dönüşümünü inceleyeceğiz. Fransa ve ABD gibi ülkelerin etki alanı daralırken Rusya ve Çin nasıl etki alanını genişletebiliyor? Türkiye, Hindistan gibi orta ölçekli güçlerin Afrika’dan beklentileri neler? Afrika’nın büyüyen ekonomileri bize bölgenin potansiyeli hakkında neler söylüyor? Bu soruların cevabını Kuzey Afrika, Sahel ve Doğu Afrika bölgeleri üzerinden tartışacağız.

Dünyayı Sarsan Sosyal Çatlaklar: Nüfus, Göç ve Eşitsizlik (Mehmet Yaşar Altundağ)

Dünya nüfusu 8 milyarın üstüne çıktı. Böylece gezegende en kalabalık olduğumuz ana ulaştık. Birleşmiş Milletler projeksiyonu insanlığın 10 milyar nüfusa bu yüzyılda ulaşacağını söylüyor. Fakat projeksiyonlar birçok ülke için eskisi kadar iyimser değil. Zira başta hızlı kalkınmış Asya ülkeleri olmak üzere Avrupa ülkelerinin de dahil olduğu birçok gelişmiş ülke artık nüfusun yenilenme oranının çok altında doğurganlık oranlarına sahip. Bu dünyanın hızla yaşlanması demek.

Öte yandan Afrika’nın nüfusunun 2050’de 2.5 milyara ulaşması bekleniyor. Kıtanın bu nüfusu kaldıracak ekonomik gelişmişliğe sahip olmaması, Güney’den Kuzey’e devasa bir insan hareketliliği demek. Nitekim bu göç dalgasının erken sancılarını yaşıyoruz bile. Göç, artık 21. yüzyılın en önemli gündemlerinden biri haline geldi. Göç ile birlikte eşitsizlik ve değişen toplumsal değerler başta Batı olmak üzere birçok ülkenin siyasetinin temel taşlarını sarsıyor. Bu derste siyasetçilerin görmek istemediği derin toplumsal fay hatlarını mercek altına alacağız. Toplumları şekillendiren dinamikleri konuşacağız.

21. Yüzyıl’ın Geleceği: İnsanlığı Ne Bekliyor? (Mehmet Yaşar Altundağ, Ömer Gemalmaz ve Abdulvahit Gezer) 

21. yüzyılın dinamiklerini şekillendiren krizleri konuştuk. Fakat bütün bu krizleri bir arada düşündüğümüzde karşımıza nasıl bir tablo çıkıyor? 21. yüzyıl insanını neler bekliyor? Yeni hegemonya mücadelesinden teknoloji savaşına, güvenlik krizlerinden eşitsizliğe kadar bütün bu sorunları hep bir arada düşünme vakti. Elektrifikasyon, genom çalışmaları, sağlıkta yapay zeka, güvenlikte büyük veri, rekabette ABD-Çin çağında insan olmak ne demek tartışması yapmak 8 haftalık dersimizin son konusu olacak.